Ovenbouw

OVENBOUW IN HET BEGIN

Zo gauw mensen zich op een vaste plek gingen vestigen kwamen er pottenbakkers in actie die voor  huisraad gingen zorgen. Dit vond ongeveer 10.000 jaar geleden plaats in het Midden Oosten. In het  Verre Oosten (China) begonnen mensen waarschijnlijk al 10.000 jaar eerder met pottenbakken. Daar ging een lange geschiedenis van technische ontwikkeling aan vooraf, er gingen vele generaties overheen voor er weer iets nieuws werd ontdekt. De klei lag voor het oprapen en brandhout was er ook nog genoeg maar welk mengsel is het meest geschikt om te verwerken voor het pottenbakken en op welke temperatuur moet er gebakken worden om er een bruikbaar product van te maken? Nu zijn er fabrieken waar met hi-tech en 'snel brand' ovens allerlei hoogwaardige producten worden gemaakt zoals messen en bot protheses. Toch zijn er ook nu nog plekken op aarde waar het traditionele ‘primitieve’ pottenbakken nog altijd in gebruik is, soms uit nostalgie of voor de verkoop aan toeristen, maar soms ook uit bittere noodzaak omdat aardewerk het enige is dat zij zich financieel kunnen veroorloven. De schaarste aan brandhout, voor het stoken van de ovens of zelfs voor het primitieve open vuur, is daarbij een groot probleem geworden. Alles wat maar wil branden wordt benut zoals de restanten van uitgeperste olijven, maar ook industrieel afval, zoals plastic en autobanden. Maar eerst wordt de wijde omgeving afgestruind naar sprokkelhout, droog gras, onkruid, koeienmest en overblijfselen van gewassen

DE EERSTE STEEN

Door mijn interesse in de oorsprong van keramiek, heb ik de meest voorkomende productie- en stookmethoden van het pottenbakkersvak gereconstrueerd. Vanaf het primitief pottenbakken, tot en met recentere methoden die tegenwoordig ook nog worden toegepast. De reconstructies heb ik net zo lang herhaald tot er een voor mij bevredigend resultaat uit de bus kwam. De onderwerpen waar ik mij op richtte zijn:

1 Het bereiden van klei uit ruw gedolven grondstoffen.

2 Het vormen met de hand- en het draaien van potten.

3 Het experimenteren met glazuren en engobe’s.

4 Het bouwen van ovens en het stoken met hout.

Vooral dat laatste heeft veel voeten in de aarde gehad. Maar het was allemaal voor een goed doel; om mijn eigen nieuwsgierigheid bevredigen en om de bevindingen op mijn eigen werk toe te kunnen passen.

ISOLATIE

Omdat het bakken in open vuur een aantal nadelen heeft, is men op een gegeven moment begonnen met het bouwen van een oven. De eerste aanzet daartoe was een wand van leem rondom het open vuur met aan de onderkant een aantal openingen voor de toevoer van zuurstof. Deze wand zorgt er voor dat de warmte iets beter behouden blijft en dat bij het afkoelen de werkstukken beter beschermd zijn tegen koele lucht. Men was ook al, bij de bouw van huizen, tot de ontdekking gekomen dat leem die vermengd is met organisch materiaal, zoals strohaksel of kaf van het koren, isolerend werkt. Als er van dit mengsel ballen gemaakt worden kunnen die gebruikt worden om er een wand mee op te trekken, maar er kunnen ook blokken mee gevormd worden die men eerst al- of niet laat drogen.